Εναλλακτικές πηγές ενέργειας στις αυτοκινητομεταφορές:

Ηλεκτροκίνηση - Ενεργειακές Κυψέλες (Fuel Cells) - Υδρογόνο -

Ηλιακή Ενέργεια - Βιοκαύσιμα  

Η εξάρτησή μας από τα συμβατικά καύσιμα (βενζίνη και πετρέλαιο κίνησης diesel) δίνει συνήθως την εντύπωση ότι δεν υπάρχει εναλλακτική λύση για τις ανάγκες των καθημερινών μας μετακινήσεων. Μια ξαφνική διαταραχή στη φαινομενικά αδιάκοπη παροχή καυσίμων πιθανά να μας κάνει να αισθανθούμε το πόσο τελικά είμαστε «δεμένοι» με το πρατήριο βενζίνης της γειτονιάς μας. Μια απεργία στα υγρά καύσιμα είναι αρκετή για να μας ταλαιπωρήσει και να μας προβληματίσει για μέρες.

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 ο ΟΠΕΚ μείωσε την προσφορά του αργού πετρελαίου με αποτέλεσμα οι τιμές των καυσίμων να εκτοξευθούν στα ύψη, κάνοντας την παγκόσμια οικονομία να παραλύσει. Τεράστιες ουρές καυσίμων δημιουργήθηκαν το 1973 και ακόμα μια φορά το 1978, πανικοβάλλοντας τους πάντες αλλά και ευαισθητοποιώντας την κοινή γνώμη για την επιτακτική ανάγκη εξεύρεσης μεθόδων εξοικονόμησης των ενεργειακών πόρων του πλανήτη.

Ο πανικός του '70 φαίνεται ότι επανέρχεται καθώς τους τελευταίους μήνες η ξέφρενη πορεία της τιμής του πετρελαίου επέφερε ένα ισχυρό ηλεκτροσόκ στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Τα σενάρια για εκτεταμένη αισχροκέρδεια στην αγορά του μαύρου χρυσού κυριαρχούν στην ειδησεογραφία, ενώ τον ερχόμενο χειμώνα τα αλλεπάλληλα κύματα ανατιμήσεων σε καταναλωτικά και βιομηχανικά προϊόντα θα δυσχεράνουν την ήδη επιβαρημένη κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας.

Πρέπει όμως να λειτουργεί η οικονομία μ΄ αυτόν το σπασμωδικό τρόπο; Δεν υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι για να κινήσουμε τα αυτοκίνητά μας; Για ποιους λόγους δεν έχουν διαδοθεί οι τεχνολογίες που επιτρέπουν την εκμετάλλευση άλλων μορφών ενέργειας στον τομέα των αυτοκινητομεταφορών; Υπάρχουν άραγε συγκεκριμένες σκοπιμότητες που μας κάνουν να μην έχουμε σήμερα και πολλά περιθώρια επιλογής;

Συζητώντας για τα καύσιμα του μέλλοντος, ουσιαστικά μιλάμε για τα καύσιμα του παρελθόντος...

Δυστυχώς, οποιαδήποτε συζήτηση για εναλλακτικές πηγές ενέργειας θα πρέπει να γίνει επάνω σε μια δυσοίωνη βάση καθώς ήδη έχουμε εξαντλήσει πολλά περιθώρια. Από τη μια πλευρά, οι εκτιμήσεις του ΟΠΕΚ δείχνουν ότι τα αποθέματα αργού πετρελαίου που ελέγχονται από τα κράτη-μέλη του πανίσχυρου αυτού οργανισμού επαρκούν για 80 ακόμα χρόνια. Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να αναλογισθούμε ότι η ιστορία της εξέλιξης των σημερινά αποκαλούμενων εναλλακτικών πηγών ενέργειας ξεκινά κάπου μεταξύ του 18^ου και 19^ου αιώνα. Με άλλα λόγια, έχουμε ήδη χάσει πολύτιμο χρόνο καθώς τα σημερινά σενάρια για τα καύσιμα του μέλλοντος βασίζονται σε τεχνολογίες που ήταν γνωστές εδώ και πολλές δεκαετίες και τις οποίες δυστυχώς κανένας δεν τόλμησε να εξελίξει περαιτέρω. 

Έτσι, ο εναπομείνας χρόνος για την εξάντληση των αποθεμάτων αργού πετρελαίου είναι πολύ λιγότερος από το διάστημα που μεσολάβησε από τότε που ξεκίνησε η έρευνα για λύσεις όπως η ηλεκτροκίνηση, οι ενεργειακές κυψέλες, το υδρογόνο ή τα βιοκαύσιμα. Σήμερα, μετά από σχεδόν 150 χρόνια, οι καταναλωτές έχουν εξαιρετικά περιορισμένες επιλογές για αυτοκίνητα που κινούνται με μη-συμβατικά καύσιμα. Θα πρέπει να διερωτηθούμε επομένως «γιατί αυτές οι τεχνολογίες παραμένουν εδώ και χρόνια σε εμβρυακή κατάσταση»; «Ποια αόρατη δύναμη μας θέλει εγκλωβισμένους και απόλυτα εξαρτημένους από το μαύρο χρυσό»;

Μια γρήγορη ματιά στην πορεία της εξέλιξης των εναλλακτικών τεχνολογιών θα μας πείσει ότι τελικά το παρελθόν είναι αυτό που κρύβει την απάντηση στην κρίσιμη ερώτηση: «Ποια θα είναι τα καύσιμα του μέλλοντος»;

ΗΛΕΚΤΡΟΚΙΝΗΣΗ

• Μεταξύ του 1832 και του 1839 (το ακριβές έτος δεν είναι γνωστό) ο Robert Anderson από τη Σκοτία εφηύρε το πρώτο ηλεκτροκίνητο μεταφορικό μέσο.

• Η Ευρώπη πρωτοστάτησε στη διάδοση της ηλεκτροκίνησης. Στα τέλη του 19^ου αιώνα η Γαλλία και η Μ. Βρετανία υποστήριξαν έντονα την εξέλιξη ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Το 1899 στο Βέλγιο, ένα ηλεκτρικό αγωνιστικό αυτοκίνητο με το όνομα «La Jamais Contente» κατέρριψε το τότε παγκόσμιο ρεκόρ ταχύτητας στη ξηρά, φθάνοντας τα 68 μίλια την ώρα.

• Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, οι πωλήσεις ηλεκτροκίνητων αυτοκινήτων στην Αμερική μεταξύ 1899 και 1900 ξεπέρασαν τις πωλήσεις ατμοκίνητων και βενζινοκίνητων μοντέλων.

• Το 1897, η Εlectric Carriage and Wagon Company of Philadelphia κατασκεύασε τον πρώτο στόλο ηλεκτροκίνητων ταξί της Νέας Υόρκης.

• Κατά τη δεκαετία του ΄20, η ανακάλυψη αποθεμάτων πετρελαίου στο Τέξας μείωσε τις τιμές της βενζίνης και ο μέσος καταναλωτής μπορούσε πλέον να αγοράσει εύκολα αρκετά λίτρα καυσίμου. Παράλληλα, η ανάπτυξη του οδικού δικτύου στις Η.Π.Α. ένωσε τις πόλεις μεταξύ τους και η ανάγκη για την κάλυψη μεγάλων αποστάσεων ευνόησε τα βενζινοκίνητα αυτοκίνητα. Ο Henry Ford προώθησε τη μαζική παραγωγή κινητήρων εσωτερικής καύσης κι έτσι οι τιμές αυτών των μοντέλων πιέστηκαν προς τα κάτω. Την εποχή εκείνη, ένα αυτοκίνητο με κινητήρα εσωτερικής καύσης κόστιζε περίπου $650 - σε αντίθεση με ένα ηλεκτροκίνητο που πουλιόταν γύρω στα $1.750. Η αντίστροφη μέτρηση για την ηλεκτροκίνηση μόλις είχε αρχίσει...

ΥΔΡΟΓΟΝΟ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΚΥΨΕΛΕΣ 

• Το 1766 ο Άγγλος χημικός και φυσικός Henry Cavendish ήταν ο πρώτος που αναγνώρισε την ύπαρξη του αέριου υδρογόνου και περιέγραψε τη σύνθεση του νερού σαν το συνδυασμό υδρογόνου και οξυγόνου.

• Η ιστορία των ενεργειακών κυψελών μας οδηγεί πίσω στο 19^ο αιώνα όταν ο δικαστής και επιστήμονας Sir William Robert Grove ξεκίνησε τα πρώτα πειράματα ηλεκτρόλυσης το 1839 - δηλ. τη χρήση ηλεκτρισμού για τη διάσπαση του νερού σε υδρογόνο και οξυγόνο. Ο Grove πρώτος αναφέρθηκε σε μια συσκευή που αργότερα έγινε γνωστή ως ενεργειακή κυψέλη. Τα επιχειρήματα του Grove βασίστηκαν στη λογική ότι είναι δυνατή η αντιστροφή της μεθόδου της ηλεκτρόλυσης έτσι ώστε η αντίδραση της ένωσης του υδρογόνου με το οξυγόνο να παράγει ηλεκτρική ενέργεια.

• Το 1937 η συντριβή του αερόπλοιου Hindenburg στο New Jersey σημάδεψε την εξέλιξη των τεχνολογιών που χρησιμοποιούσαν υδρογόνο. Παρόλο που το αερόπλοιο ήταν γεμάτο με 7 εκατομμύρια κυβικά πόδια υδρογόνου που εξασφάλιζαν την πτητική ικανότητα του αεροσκάφους, η φωτιά που ξέσπασε κατά την πτώση του zeppelin δεν ήταν η κύρια αιτία για το θάνατο των 35 από τους 97 επιβαίνοντες. Το υδρογόνο ανεφλέγη με ασφάλεια κυριολεκτικά επάνω από τα κεφάλια των επιβατών, που πανικόβλητοι πηδούσαν στο κενό για να σωθούν, γεγονός που προκάλεσε τους περισσότερους θανάτους. Το δυστύχημα κλόνισε την εμπιστοσύνη του κόσμου γύρω από την ασφαλή χρήση του υδρογόνου, στιγματίζοντας την τύχη του ως εναλλακτική λύση για αρκετές δεκαετίες.

• Το 1959 ο Francis Bacon κατασκεύασε ένα σύστημα ενεργειακών κυψελών με ισχύ 5kW. Αργότερα την ίδια χρονιά ο Harry Karl Ihrig παρουσίασε το πρώτο όχημα που χρησιμοποίησε ως καύσιμο ενεργειακές κυψέλες, ένα τρακτέρ με ισχύ 20 ίππων.

• Κατά τη δεκαετία του ΄60 η εταιρία Pratt & Whitney συνέβαλε σημαντικά στην εξέλιξη της τεχνολογίας των ενεργειακών κυψελών και κέρδισε το συμβόλαιο για τον εξοπλισμό με ενεργειακές κυψέλες των διαστημοπλοίων του διαστημικού προγράμματος Apollo. Αργότερα, ενεργειακές κυψέλες χρησιμοποιήθηκαν και στο Διαστημικό Λεωφορείο. Η NASA έγινε ο μεγαλύτερος χρήστης υγρού υδρογόνου και απέκτησε σημαντική εμπειρία και φήμη γύρω από την ασφαλή διαχείριση του υδρογόνου.

ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 

• Το 1839 ο Γάλλος φυσικός Edmond Becquerel πρώτη φορά περιγράφει το φωτοβολταϊκό φαινόμενο και ανακαλύπτει ότι ορισμένα υλικά μπορούν και παράγουν ηλεκτρικά φορτία καθώς εκτίθενται στο φως.

• Το 1954 οι Gerald Pearson, Calvin Fuller και Daryl Chapin εφευρίσκουν την πρώτη μπαταρία που αποθηκεύει ηλιακή ενέργεια.

• Το 1987 το ηλιακό όχημα της General Motors Sunracer καλύπτει 3.010 χιλιόμετρα με μέση ωριαία ταχύτητα 67 χλμ. κατά τη διάρκεια ενός αγώνα, ανοίγοντας την αυλαία για την εκτεταμένη έρευνα γύρω από τις δυνατότητες εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας ως εναλλακτική πηγή.

ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΑ

• Ο Rudolph Diesel παρουσιάζει στην έκθεση του Παρισιού το 1898 τη μηχανή εσωτερικής καύσης που - στη σημερινή της μορφή - όλοι μας γνωρίζουμε ως τον πετρελαιοκινητήρα τεχνολογίας diesel.

• Ο συγκεκριμένος κινητήρας αντιπροσώπευε το όραμα του Rudolph Diesel καθώς το καύσιμο που χρησιμοποιούσε προέρχονταν από φιστίκια ? το πρώτο biodiesel καύσιμο. Ο Diesel πίστευε ότι θα μπορούσε να δώσει μια εναλλακτική λύση σε ελαφριές βιομηχανίες και αγρότες για να αντιμετωπίσουν τα μονοπωλιακά συμφέροντα που εκείνη την εποχή είχαν τον καθολικό έλεγχο της παραγωγής ενέργειας.

• Στην ίδια κατεύθυνση, τα πρώτα αυτοκίνητα του Henry Ford κινούνταν με βιοκαύσιμο, την αιθανόλη. Ο Ford πίστευε κι αυτός ότι τα καύσιμα φυτικής προέλευσης θα αποτελούσαν το υπόβαθρο της ανάπτυξης της βιομηχανίας των μεταφορών. Συνεργάσθηκε με τη Standard Oil και ενθάρρυνε την καλλιέργεια εκτάσεων για την παραγωγή και διανομή της αιθανόλης ως εναλλακτικό καύσιμο. Δυστυχώς το κοινό όραμα των Rudolph Diesel και Henry Ford δεν είχε μέλλον καθώς οι προσπάθειές τους βρήκαν μια σειρά από αδιέξοδα και έπεσαν στο κενό.

 Το ηλιακό αυτοκίνητο "Ερμής" ήταν η ελληνική συμμετοχή στον αγώνα Φαέθων 2004 που διεξήχθη στα πλαίσια της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας